Muzeum Ceramiki Tułowice poKolei

W odnowionym budynku dworca kolejowego w Tułowicach, przy ulicy Porcelanowej 4, działa muzeum poświęcone lokalnej tradycji ceramicznej. Muzeum Ceramiki „Tułowice poKolei” to miejsce, które ratuje od zapomnienia dorobek Fabryki Porcelitu Tułowice – zakładu, który przez ponad pół wieku kształtował tożsamość tego niewielkiego miasta na Opolszczyźnie.

Sama lokalizacja w dawnym dworcu PKP nie jest przypadkowa. Nazwa „poKolei” nawiązuje zarówno do budynku, jak i chronologicznego przedstawienia historii lokalnej ceramiki.

Historia tułowickiej porcelany i porcelitu

Ceramika produkowana jest w Tułowicach nieprzerwanie od ponad dwustu lat. W 1886 roku rodzina Schlegelmilchów z Turyngii założyła tu fabrykę porcelany, która przed 1945 rokiem należała do największych wytwórni na Śląsku. Wyroby z Tułowic, cenione za jakość i wzornictwo, trafiały do Europy i Stanów Zjednoczonych – od początku XX wieku do pierwszej wojny światowej większość produkcji kierowano właśnie na rynek amerykański, gdzie fabryka miała swoje przedstawicielstwa.

Po drugiej wojnie światowej zakład wznowił produkcję już w 1947 roku. W 1951 powstały Zakłady Porcelitu Stołowego Tułowice, a porcelanę zastąpiono porcelitem – materiałem tańszym w produkcji, ale wytrzymalszym w codziennym użytku. W 1976 roku zakład znacznie rozbudowano. Produkcję zakończono w 2001 roku, gdy upadłość ogłosiła Fabryka Porcelitu Tułowice S.A.

Wyroby z tułowickiej fabryki trafiały m.in. do USA, Kanady, Ameryki Południowej, Australii, Holandii, Szwajcarii i krajów skandynawskich. Tułowicka porcelana i porcelit były rozpoznawalne na wielu kontynentach.

Co zobaczysz w muzeum

Muzeum składa się z trzech sal wystawienniczych i pracowni warsztatowej. W gablotach eksponowana jest odkupiona przez gminę wzorcownia Fabryki Porcelitu Tułowice – pełen przekrój fasonów i dekoracji produkowanych od 1947 do 2001 roku. Można tu zobaczyć ceramiczne zastawy stołowe i deserowe, filiżanki, kubki, kufle, patery, wazony oraz figurki okolicznościowe.

Sala historyczna przedstawia rozwój produkcji ceramicznej w mieście. Sala projektantów skupia się na wzornictwie i procesie tworzenia nowych wzorów. W sali technologicznej poznasz proces produkcji porcelitu.

Nie brakuje też starszych eksponatów – w kolekcji znajdują się porcelanowe wyroby przedwojennej fabryki Schlegelmilchów, niektóre pochodzą nawet z XIX wieku. To ciekawa okazja, żeby porównać style i techniki z różnych okresów.

Warsztaty i zajęcia ceramiczne

Czwarta sala – warsztatowa – to przestrzeń do twórczości artystycznej związanej z ceramiką. Organizowane są tu zajęcia malowania porcelany, tworzenia biżuterii z ceramiki, układania mozaik z potłuczonych talerzy (tzw. stłuczek) oraz warsztaty sitodruku. Szczególnie dla grup szkolnych to dobra okazja do praktycznego poznania zdobnictwa ceramicznego.

Warsztaty odbywają się według harmonogramu – warto wcześniej sprawdzić dostępność i zarezerwować termin.

Spacer śladami tułowickiej porcelany

Muzeum oferuje także trzy godzinny spacer po mieście śladami tułowickiej porcelany. Można wybrać się z przewodnikiem lub samodzielnie z mapką wyznaczającą najważniejsze zabytki związane z ceramiczną tradycją miasta. To dobry sposób, żeby zobaczyć Tułowice szerzej niż tylko przez pryzmat muzealnych gablot.

Otwarcie muzeum w lutym 2023 roku było wydarzeniem długo oczekiwanym przez mieszkańców. Jak mówili podczas uroczystości byli pracownicy fabryki – czekali na to 25 lat, od momentu zamknięcia zakładu.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum zainteresuje przede wszystkim miłośników wzornictwa użytkowego i historii przemysłu. Jeśli pamiętasz zastawy z porcelitu w domu babci albo samodzielnie kolekcjonujesz ceramikę – tu zobaczysz pełen przekrój produkcji tułowickiej fabryki.

Dla rodzin z dziećmi atrakcją będą warsztaty ceramiczne, choć sama wystawa może być mniej angażująca dla najmłodszych. Grupy szkolne mogą skorzystać z zajęć edukacyjnych łączących zwiedzanie z praktyczną nauką o ceramice.

Warto połączyć wizytę z ogólnym poznawaniem Opolszczyzny – Tułowice leżą niedaleko Opola, więc można je włączyć w trasę jednodniowej wycieczki po regionie.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Godziny otwarcia: Muzeum jest otwarte w soboty i niedziele w godzinach 11:00-17:00. Dla grup zorganizowanych (powyżej 10 osób) możliwe jest zwiedzanie z przewodnikiem po wcześniejszym umówieniu terminu pod numerem telefonu 789 405 011 lub 690 259 704.

Ceny biletów: Aktualne ceny biletów wstępu najlepiej sprawdzić bezpośrednio kontaktując się z muzeum (e-mail: [email protected]) lub na stronie Tułowickiego Ośrodka Kultury.

Adres: ul. Porcelanowa 4, 49-130 Tułowice

Dojazd: Tułowice znajdują się około 20 km od Opola. Do miasta można dojechać samochodem – z Opola drogą wojewódzką 414 w kierunku Kluczborka. Dostępne jest też połączenie kolejowe – muzeum mieści się w budynku dworca PKP, więc dla osób podróżujących pociągiem lokalizacja jest wyjątkowo wygodna.

Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie ekspozycji warto przeznaczyć około godziny. Jeśli planujesz wziąć udział w warsztatach lub spacerze po mieście, zarezerwuj odpowiednio więcej czasu.

Nie pomyl tego muzeum z Muzeum Porcelany Śląskiej, które również działa w Tułowicach przy ul. Porcelanowej 2E. To dwie różne placówki – ta w dworcu kolejowym koncentruje się na powojennej produkcji porcelitu, druga natomiast znajduje się w odrestaurowanym budynku dawnej fabryki.

Muzeum Ceramiki „Tułowice poKolei” to kameralny obiekt, który nie pretenduje do miana wielkiej atrakcji turystycznej. Jego wartość tkwi w autentyczności i lokalnym charakterze – to hołd dla pokoleń ceramików z Tułowic i próba zachowania pamięci o przemysłowej tradycji miasta. Jeśli interesujesz się historią polskiego wzornictwa użytkowego lub szukasz nietypowych miejsc na Opolszczyźnie, warto tu zajrzeć.